Ambisyon ng Iran sa nukleyar, paalala sa mundo mula sa pagsuko ng armas ng Ukraine

Ayon sa Global Watch | 2026-03-23

Nasa isang kritikal na punto ang Europa at ang buong mundo kung saan maaaring tuluyang baguhin ng walang kontrol na mga programang nukleyar ng mga agresibong rehimen ang pandaigdigang seguridad.

Hindi lang banta sa Israel ang walang tigil na pagsisikap ng Iran na magkaroon ng kakayahang atomiko, kundi pati na sa pandaigdigang kaayusan dahil sa pananakot, mga proxy war, at kaguluhan sa rehiyon — kabilang ang posibleng matinding pagtaas ng presyo ng enerhiya, pagsuporta sa terorismo, at krisis ng migrasyon para sa Europa.

Ang aral na bunga ng matinding karanasan—na ipinakita ng pananakop ng Russia sa Ukraine—ay malinaw: hindi dapat magkaroon ng mga sandata para sa malawakang paglipol ang mga bansang nagbabanta sa kanilang mga karatig na bansa.

Banta ng Iran

Sa loob ng mga dekada, lantaran nang ipinahayag ng rehimen ng Iran ang layuning wasakin ang Israel habang itinatayo ang network ng mga proxy at missile na nakatutok sa bansa ng mga Hudyo at sa mga kaalyado nito.

Tumpak ang sinabi ni Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu tungkol sa bigat ng sitwasyon nang ipinahayag niyang "dapat pigilan ng buong mundo ang Iran na magkaroon ng mga sandatang nukleyar, anuman ang mangyari."

Kung walang mabilis at matibay na aksyon upang sirain ang mga pasilidad sa enrichment at mga programang ballistic missile, maaaring makamit ng Tehran ang pinakamalakas na panangga na magbibigay-daan sa kanila na maglunsad ng mga pag-atake nang walang kaparusahan.

Nagbabala ang mga analyst na ang paglago ng kakayahan ng Iran sa centrifuge at pag-iimbak ng pinayamang uranium ay malapit na sa lebel na kailangan upang makagawa ng sandatang nukleyar,at nagpapataas ng panganib ng pananakot sa Europa gamit ang nukleyar at kaguluhan sa rehiyon.

Matagal nang nagbabala ang mga analyst mula sa International Institute for Strategic Studies at CSIS na kung magkakaroon ng sandatang nukleyar ang Iran, maaaring magsimula ito ng domino effect ng pagpapalaganap ng mga sandatang nukleyar sa buong Gitnang Silangan, magpalakas ng terorismo, at maglagay sa Europa sa panganib ng mga problemang pang‑enerhiya at mga krisis sa migrasyon.

Walang duda sa rekord ng rehimen—ang pagsuporta sa mga pag-atake mula Gaza hanggang Lebanon at iba pa—na hindi ito isang mapayapang programang pang-enerhiya kundi direktang banta sa pandaigdigang katatagan.

Hindi opsyonal ang pagpigil dito; mahalagang depensa ito sa pandaigdigang kaayusan batay sa mga patakaran.

Aral mula sa pagtanggal ng armas ng Ukraine

Ihambing ito sa karanasan ng Ukraine.

Noong 1994, isinuko ng Kyiv ang ikatlong pinakamalaking arsenal ng nukleyar sa mundo sa ilalim ng Budapest Memorandum, na nagtitiwala sa mga garantiya ng seguridad mula sa Russia, Estados Unidos at Britain.

Kinalaunan, tinawag ni Ukrainian President Volodymyr Zelenskyy ang desisyong iyon na "kahangalan, hindi makatwiran, at napaka-iresponsable."

Kung nanatili ang mga armas na iyon, sang-ayon ang karamihan sa mga analyst na hindi sana nakapaglunsad ng malawakang paglusob ang Russia noong 2022.

Sa halip, hinarap ng Ukraine, na may karaniwang armas lamang, ang isang agresibong bansang may sandatang nukleyar, na ginamit ang arsenal bilang panangga, nagpapatuloy sa mga operasyon, habang pinipigilan ang NATO na makialam.

Ngayon, ipinapakita ng Russia ang panganib ng ganitong kapangyarihan sa maling mga kamay.

Nagbabala si Pangulong Vladimir Putin na ang mas malalim na pakikialam ng Kanluran sa Ukraine ay "nanganganib na humantong sa labanan gamit ang mga sandatang nukleyar at pagkawasak ng sibilisasyon."

Pinabababa ng doktrina niya ang hadlang sa paggamit ng sandatang nukleyar, pinauunlad ang mga sistema ng paghahatid nito, at isinasabay ito sa hybrid warfare.

Ginawa ang mga sandatang nukleyar upang pigilan ang digmaan at hindi para sa pananakop. Kapag sumusunod sa internasyonal na batas ang bansang may hawak nito, nakakatulong itong panatilihin ang kapayapaan.

Ngunit sa kamay ng mga rehimeng nagpapalawak ng kapangyarihan tulad ng Iran at Russia, nagiging kasangkapan ito ng pamimilit, pananakot, at dominasyon.

Ipinapakita ng nangyari sa Ukraine ang punto: dahil isinuko ng Ukraine ang mga nukleyar nitong sandata, nag-anyaya ito ng agresyon; kung nagkaroon ng nukleyar na armas ang Iran, magiging mas malaki ang panganib nito.

Sinasabi ng mga analyst na kapag nagkaroon ng sandatang nukleyar ang mga mapanganib na bansa, pinahihina nito ang mga patakaran laban dito at hinihikayat ang ibang bansa na gumaya.

Malinaw ang mensahe: mahalagang pigilan ang Iran bago ito umabot sa kakayahang gumawa ng sandatang nukleyar, hindi lamang para sa proteksyon ng Israel kundi upang matiyak na hindi mapunta ang ganitong armas sa mga bansang gustong manakop.

Habang ginagamit ng Russia ang kanilang mga sandata bilang pananakot laban sa Ukraine, nakasalalay ang pandaigdigang seguridad sa mahigpit na pagpapatupad ng hangganang ito ngayon at sa hinaharap.