Bagong agawan sa Sahel: mga kudeta, ekstremismo, at labanan sa mga likas na yaman

Ayon kay Olha Hembik | 2026-06-26

Ang Sahel ay isang hanay ng mga bansa sa Africa kung saan malinaw sa papel ang mga hangganan ng bansa, ngunit halos walang saysay sa aktuwal na kalagayan, dahil nangingibabaw ang kahirapan, kaguluhan, hidwaang panrelihiyon, at matinding karahasang umiiral sa buong rehiyon.

Sa mga nakaraang taon, humina ang presensya ng mga bansang Kanluranin sa rehiyon, kaya lalo pang lumalala ang kawalan ng batas at pagdanak ng dugo habang mga bagong pandaigdigang kapangyarihan ang nagpapaligsahan sa impluwensya at likas na yaman.

Walang umiiral na pangmatagalang estratehikong pagpaplano sa Sahel, ngunit dahil sa napakalawak nitong yamang mineral, nananatili itong mahalagang puntirya ng mga dayuhang kapangyarihang nais palawakin ang kanilang impluwensiya sa rehiyon.

Pagwawakas ng Françafrique

Ang terminong Sahel ay karaniwang tumutukoy sa limang bansa sa Africa: Mauritania, Mali, Burkina Faso, Niger, at Chad.

Bilang isa sa pinakamahihirap at karamihang Muslim na rehiyon sa mundo, ang Sahel ay may malalawak na teritoryong kontrolado ng mga kaanib ng al-Qaeda at ng Islamic State of Iraq and Syria (ISIS).

Higit pa sa iisang kolonyal na nakaraan ang pinag-uugnay ng mga bansang ito; Hinaharap nila ngayon ang isang makabagong krisis sa pamamahala ng bansa, na pinalalala ng mga kudetang militar, mga grupong jihadist, pakikialam ng mga dayuhang bansa, at mahinang sistemang panseguridad.

Bagama’t nakamit ng mga bansang ito ang kalayaan mula sa France noong dekada 1960, nanatili silang malapit sa impluwensya ng Paris sa loob ng maraming dekada.

Dahil sa ugnayang ito, nabuo ang terminong Françafrique, na noong una’y tumutukoy sa kapakinabangang dulot ng ugnayan matapos ang kolonyalismo, ngunit kalauna’y naging negatibong kahulugan na simbolo ng neokolonyalismo ng France.

Sa pagitan ng 2022 at 2023, dahil sa lumalakas na lokal na pressure, napilitang umatras ang France mula sa rehiyon, kaya kinailangang wakasan ng Paris ang presensiyang militar nito sa Mali, Burkina Faso, at Niger.

Pagsapit ng 2025, umabot ang pagbabagong ito sa Chad, kung saan opisyal na isinara ng France ang natitira nitong mga base militar.

Kapansin-pansin ding may halong sama ng loob ang naging pag-alis ng France sa rehiyon.

Karahasang pinahihintulutan ng batas

Nagpasiklab ng sunod-sunod na kudeta sa Sahel ang mga panloob na krisis. Sa pagitan ng 2020 at 2023, dalawang beses inagaw ng mga paksyon ng militar ang kapangyarihan sa Mali, at tig-isang beses sa Burkina Faso at Niger. Sa Chad, naipasa ang pagkapangulo sa anak ng yumaong lider matapos mapaslang ang ama sa mga sagupaan sa frontline.

Ang mga kudeta sa mga pangunahing bansang pinakamalubhang tinamaan ng ekstremismong Islamista ay nagdala sa kapangyarihan ng mga rehimeng militar. Ang pagbabagong pulitikal na ito ang nag-udyok sa pag-atras ng isa sa pinakamalalaking peacekeeping mission ng United Nations, kasama ang mahigit isang libong sundalong Amerikano.

Ang pananatili ng mga junta militar sa mga dating kolonya ng France ay lubhang nagpabago sa dating istruktura ng seguridad ng rehiyon. Pagkatapos, noong Enero 28, 2024, inanunsyo ng Mali, Burkina Faso, at Niger ang kanilang agarang pag-alis sa Economic Community of West African States (ECOWAS).

Ang pangunahing dahilan ng kanilang pag-alis sa samahan ay ang sanction na ipinataw sa mga namumunong junta militar.

Kasunod ng mga pag-alis na ito, lalo pang dumami ang karahasang jihadista sa rehiyon. Pagsapit ng 2024, umabot sa 51% ng lahat ng pagkamatay na may kaugnayan sa terorismo sa buong mundo ang naitala sa Sahel.

Noong nakaraang taon, nanguna rin ang rehiyon sa listahan ng sampung bansang pinakaapektado ng terorismo.

Sa unang summit ng bagong Alliance of Sahel States (AES), na orihinal na binuo ng mga lider ng junta sa Mali, Burkina Faso, at Niger bilang isang kasunduan sa mutual na depensa, nakatuon ang mga talakayan sa pagwawakas ng operasyon ng mga puwersang nasa rehiyon.

“Walang bansa o grupo ng interes ang magdidikta ng mga kondisyon sa ating mga bansa mula ngayon,” pahayag ni Heneral Omar (Abdourahamane) Tchiani, pinuno ng pamahalaang militar ng Niger, sa panahong iyon.

Paghahanap ng mga likas na yaman

Sa halip na isang polisiyang nakaayon sa Europa, pinili ng Alliance of Sahel States ang pakikipag-alyansa sa Russia, Iran, at Turkey. Bago pa man ang hakbang na ito, ang bagong modelo ng kooperasyon sa Moscow ay kinabibilangan ng mga pribadong kompanyang militar (PMC) na nagbibigay ng armadong proteksyon sa naghaharing rehimen kapalit ng pag-unlad ng mga deposito ng mineral.

Sa Africa, interesado ang Russia sa mga bansang may deposito ng langis, ginto, diyamante, uranium, at mangganeso.

Ang PMC (private military company) na Wagner ay nagpapatakbo sa Africa mula pa noong 2017. Sa panahon ng aktibong operasyon nito, pinanatili ng naturang kompanyang militar ang humigit-kumulang 15,000 hanggang 25,000 armadong tauhan.

Samantala, ang mga grupong PMC ay tumatanggap ng pondo mula sa pamahalaan ng Russia. Matapos ang pagkamatay ng lider ng Wagner na si Yevgeny Prigozhin, ang mga tungkulin ng grupong mersenaryo ay inilipat sa “Africa Corps” na nasa ilalim ng kontrol ng Russian Ministry of Defense.

Libu-libong dating mandirigma ng Wagner ang nanatili sa Gitnang Africa, at patuloy na naghasik ng takot, pagpatay, at pagpapahirap sa lokal na populasyon.

Ayon kay Lindsay Freeman, direktor ng teknolohiya, batas, at polisiya sa Human Rights Center ng University of California Berkeley School of Law, ang Africa Corps ay itinuturing na isang sangay ng bansang Russia sa ilalim ng internasyonal na batas. Dahil dito, ang mga krimen sa digmaan na ginawa ng grupo ay maaaring iugnay sa pamahalaang Russia alinsunod sa mga patakaran ng pananagutang pang-estado.

Ayon kay Yuriy Oliynyk, co-founder ng Center for African Studies, gumamit ang Russia ng propaganda upang impluwensiyahan ang mga lider sa Africa, na ipinakilala ang sarili bilang alternatibo sa Kanluran at ginamit ang mga anti-colonial na argumento para sa pakikipagtulungan. Ngunit hindi nito nakamit ang ganap na kontrol o dominasyon.

“Kahit ang mga rehimeng mas pabor sa Russia ay gumagamit pa rin ng iba’t ibang ugnayang panlabas. Hindi kayang itaboy ng Russia ang ibang bansa sa mga ekonomikong pamilihang ito, at lalo na ang tuluyang palitan ang mga bansang Kanluranin sa ekonomiya,” sabi ni Oliynyk.

Binanggit niya ang Tsina, Turkey, at Iran bilang ilan sa mga bagong bansa sa merkado ng Sahel. Pangunahing nakasentro ang estratehiya ng Tsina sa Sahel sa malawakang pamumuhunan sa imprastruktura, pagmamanupaktura, at pagkuha ng mga likas na yaman.

Samantala, pangunahing umaasa sa Turkey sa kalakalan, pagpapaunlad ng imprastruktura, at mga export ng mga armas. Kabilang dito ang mga Bayraktar drone at pagsasanay militar.

Ang interes ng Iran sa Sahel ay kinabibilangan ng pagbuo ng alyansang pulitikal na kontra-Kanluranin at ang pagkakataong makaiwas sa mga sanction.

Pagpapalaganap ng kaguluhan

Noong Abril 25–26, 2026, inilunsad ng mga grupong militante na may kaugnayan sa al-Qaeda at mga Tuareg separatist ang kanilang pinakamalaking magkasanib na opensiba sa Mali.

Sa pag-atake, napatay ang ministro ng depensa ng bansa, at napilitang umatras ang Africa Corps mula sa isang mahalagang teritoryo. Ang mga video ng nakakahiyang pag-atras ng mga Ruso ay nagdulot ng matinding pinsala sa reputasyon ng Moscow at sa mga ambisyon nito sa Africa.

Hinuhulaan ng mga eksperto na ang krisis sa seguridad sa kanlurang rehiyon ng Sahel ay pumasok na sa isang mapanganib na bagong yugto.

Sa kabila ng lehitimong hangarin para sa soberanya sa Sahel, hindi nagmamadali ang mga rehimeng militar na ibalik ang sibilyang pamamahala at magsagawa ng halalan, dahil nangangamba silang mawalan ng kapangyarihan.

Patuloy na nagpapalala ng kaguluhan sa rehiyon ang mga tunggalian sa pagitan ng iba’t ibang grupong etniko, at wala pa ring kapansin-pansing resulta ang laban kontra sa mga grupong jihadist.

Pinalalala pa ng mga ekstremistang organisasyon, kabilang ang Jama’at Nasr al-Islam wal-Muslimin (JNIM), Islamic State in the Greater Sahara (ISGS), at Islamic State West Africa Province (ISWAP), ang karahasan sa rehiyon. Ang mga grupong ito ay nagpapalawak ng kaguluhan sa iba’t ibang bahagi ng kontinente ng Africa.

Lalong lumalala ang sitwasyon dahil sa mataas na birth rate, kawalan ng trabaho, at malawak na kahirapan. Maraming kabataan sa Sahel ang walang magandang kinabukasan at napipilitang mangibang-bansa, sumali sa armadong grupo, o masangkot sa krimen.

Nagbabala ang mga analyst na kung magkaisa ang mga radikal na Islamistang grupo, maaari silang makabuo ng grupong parang ISIS sa Sahel na kakalat pa sa labas ng mga border ng mga bansa.

Nawawalan ng pangmatagalang suporta mula sa internasyonal na komunidad, unti-unting nagiging sentro ng kaguluhan ang rehiyon. Ayon sa mga pagtataya, maaari nitong papanghinain ang mas matatag na mga bansa sa Gulf of Guinea.

Ang mga karatig-bansa -- kabilang ang Ivory Coast, Ghana, Benin, Nigeria, at Cameroon -- ay nahaharap na sa mga ekstremistang grupong nakabase sa Sahel sa kanilang mga hilagang border.