Makasaysayang karapatan at pantay na soberanya: Walang usad sa usaping legal sa Horn of Africa

Ayon sa Global Watch | 2026-02-02

[Ito ang ikalawa sa tatlong-bahaging serye ng imbestigasyon na sumusuri sa geopolitikal at pangkapaligirang krisis na nakasentro sa Grand Ethiopian Renaissance Dam.]

Ang muling paglahok ng Estados Unidos sa proseso ng pag-aayos ng isyu sa Nile noong Enero 2026 ay nagbubunyag ng nakakatakot na realidad: matapos ang halos 15 taon ng mga diplomatikong pagpupulong, teknikal na komite, at maaanghang na retorika, wala pa ring napagkasunduang balangkas na tinanggap ng Ethiopia, Egypt, at Sudan para sa Grand Ethiopian Renaissance Dam at sa pagpapakawala ng tubig tuwing tagtuyot.

Habang matagumpay na nakapagbuhos ng milyun-milyong toneladang kongkreto ang mga inhinyero para maitayo ang dam, nabigo naman ang mga diplomat na bumuo ng legal na balangkas para pamahalaan ito. Ang alitan sa pagitan ng Ethiopia, Egypt, at Sudan ay lumawak mula sa teknikal na hindi pagkakaunawaan sa iskedyul ng pagpuno tungo sa banggaan ng dalawang magkaibang legal na prinsipyo -- makasaysayang karapatan laban sa pantay na soberanya.

Para sa Cairo, ang Nile ay isang pamana.

Mahigpit na pinanghahawakan ng Egypt ang mga kolonyal na kasunduan noong 1929 at 1959 sa mga negosasyon. Karamihan sa mga ito ay pinangunahan ng British Empire at nagbigay sa Egypt ng kapangyarihang mag-veto sa mga proyekto sa itaas ng ilog, pati na rin ng pinakamalaking bahagi ng daloy ng ilog -- 55.5 bilyong kubikong metro bawat taon -- para sa Egypt at 18.5 bilyong kubikong metro para sa Sudan.

Para sa pamahalaan ng Egypt, ang mga dokumentong ito ay itinuturing na legal at ipinatutupad sa ilalim ng internasyonal na batas at hindi maaaring baguhin, sapagkat nakataya rito ang pambansang seguridad. Iginiit nila na ang seguridad sa tubig ay hindi maaaring ikompromiso nang hindi nalalagay sa panganib ang buhay ng mahigit 100 milyong tao.

Para naman sa mga diplomat ng Ethiopia, ang mga kasunduang ito ay mga "anino ng panahong kolonyal."

Ayon sa Addis Ababa, hindi ito obligadong sumunod sa mga kasunduang nilagdaan ng isang imperyong wala na, para sa mga bansang hindi pa noon malaya, at tungkol sa yamang nagmumula mismo sa Ethiopia.

Hindi kasali ang Ethiopia sa kasunduan noong 1959 at matagal na nitong iginiit na binabalewala nito ang pangangailangan ng mga bansang nasa itaas ng ilog. Sa halip, isinusulong ng Ethiopia ang Nile Basin Cooperative Framework Agreement (CFA), na inuuna ang "patas na paggamit" kaysa sa makasaysayang karapatan.

Para sa kanila, ang "pantay na soberanya" ay nangangahulugang may ganap silang karapatang gamitin ang kanilang likas na yaman upang mapabuti ang kabuhayan ng kanilang mamamayan, nang hindi naaapektuhan o napipigilan ng Cairo.

Walang usad sa usaping legal

Ang sentro ng kasalukuyang kakulangan ng kasunduan ay ang "drought protocol." Ito ang mekanismong pangkaligtasan na nagtatakda kung ano ang mangyayari kapag tumigil ang ulan.

Nais ng Egypt ng isang kasunduang may bisa sa batas na pipilitin ang Ethiopia na magpalabas ng tiyak na dami ng tubig mula sa dam sa panahon ng matagal na tagtuyot. Para sa kanila, ito ay isang polisiyang pangseguridad laban sa sakuna.

Ngunit tumatanggi ang Ethiopia na pumirma ng kasunduang may bisa sa batas. Sa halip, nag-aalok sila ng "mga patnubay" at "mga hakbang ng kooperasyon," at iginiit nila na ang isang legal na kasunduan ay halos katumbas ng pagbibigay ng kontrol ng dam sa Egypt.

Kung legal na pipilitin ang Ethiopia na magpalabas ng tubig mula sa kanilang reservoir para sa Egypt, titigil ang kanilang sariling produksyon ng kuryente -- at ang modernisasyon ng ekonomiyang nakasalalay dito -- ay maaantala rin.

Habang patuloy ang kakulangan ng kasunduan, nagbabago rin ang uri ng alitan. Noong unang bahagi ng dekada 2020, puno ng banta ng atakeng militar ang rehiyon. Ngayon, matapos mabuo ang dam at mag-imbak ng higit 70 bilyong kubikong metro ng tubig, magiging lubhang mapaminsala ang anumang direktang pag-atake.

Bunga nito, binago ng Cairo ang estratehiya nito tungo sa hydro-economic warfare.

Ibinunyag ng mga diplomatiko noong 2026 na ginagamit ng Egypt ang kanilang heopolitikal na impluwensya upang hikayatin ang mga international lender, kabilang ang World Bank at International Monetary Fund, na ipagpaliban ang pondo para sa mga karagdagang proyekto sa imprastruktura ng Ethiopia hangga’t hindi napipirmahan ang isang legal na kasunduan. Layunin nito na gawing mas mataas ang gastusing pang-ekonomiya dulot ng pagtanggi kaysa sa benepisyo ng kuryente.

Trahedya sa Nile

Samantala, nananatiling hindi tiyak ang posisyon ng Sudan.

Dahil sa matinding politikal na kawalang-tatag, nag-aalangan ang Khartoum kung susuporta sa Ethiopia (para sa ipinangakong murang kuryente at kontrol sa baha) o sa Egypt (dahil sa takot sa kakulangan ng tubig). Kung hindi matatag ang kaalyado ng Sudan, bumabagsak ang tatlong panig na negosasyon at naiiwan ang dalawang pangunahing bansa sa mapanganib na pagtutunggali.

Ang trahedya ng Nile ay may sapat na tubig ang ilog para sa lahat, basta maayos itong pamahalaan. Ngunit ang maayos na pamamahala ay nangangailangan ng tiwala -- at ang tiwala ay nangangailangan ng legal na balangkas na tinatanggap ng parehong panig.

Kung walang tagapamagitan, at habang patuloy na namamayani ang mga “kolonyal na anino” ng 1959 sa talahanayan ng negosasyon, nananatiling nakapako ang rehiyon sa isang larong may panalo at may talo, kung saan ang seguridad ng isang bansa ay itinuturing na banta sa pag-iral ng isa pa.