Karahasan ng gang at pagbagsak ng pulitika, nagpapabilis sa pagguho ng Haiti

Ayon kay John Fernando Muñoz | 2026-06-17

Patuloy na tumatakas ang mga tao dala ang anumang kayang buhatin ng kanilang mga balikat.

Sa mga gilid ng Port-au-Prince, karaniwan nang makikita ang mga kutson na nakatali sa motorsiklo, malalaking sako ng basura na puno ng damit, at mga batang naglalaro pa rin sa kalsadang kontrolado ng mga armadong lalaki.

Hindi na bago ang paglikas ng mga residente sa kabisera ng Haiti. Naging bahagi na ng pang-araw-araw na buhay ang pag-alis ng mga pamilya dala ng takot para sa kanilang kaligtasan.

Ang bago sa pinakahuling yugto ng krisis na ito ay hindi na lamang ito umiikot sa agawan ng teritoryo ng mga gang sa magkakahiwalay na komunidad ng lungsod. Ngayon, kontrolado na ng mga armadong grupo ang galaw ng mga tao, mga negosyo, suplay ng pagkain, at maging kung sino ang maaaring makapasok sa paaralan o makapunta sa ospital.

Lumalalang kaguluhan

Samantala, ang estadong pinahina ng matagal nang pagkaparalisa ng pamahalaan at pulitika ay tila lalo pang nawawalan ng kakayahang mabawi ang kontrol.

Ayon sa ulat ng United Nations Integrated Office sa Haiti (BINUH) noong Mayo 8, hindi bababa sa 1,642 katao ang napatay at 745 ang nasugatan sa unang tatlong buwan ng 2026.

Ayon sa ulat, patuloy na kumakalat ang karahasan mula Port-au-Prince hanggang sa mga rehiyon tulad ng Artibonite at Centre, na nagdudulot ng pangamba na ang pagbagsak na nararanasan sa kabisera ay lumalawak na sa buong bansa.

“Sa kabila ng ilang pag-unlad sa seguridad sa ilang bahagi ng downtown Port-au-Prince, araw-araw pa rin at hindi na makayanan ng malaking bilang ng mga Haitian ang kawalan ng seguridad, at patuloy na kumakalat ang karahasan hindi na lang sa kabisera, kundi lalo na sa Artibonite at Centre,” sabi ni Carlos Ruiz Massieu, espesyal na kinatawan ng UN secretary general sa Haiti.

Ang mga bilang na inilabas sa press release noong Mayo 8 ay bahagya lamang na nagpapakita ng lawak ng pagbagsak. Ipinapakita ng iba pang ulat ng UN na mahigit 1.5 milyong katao na ang napilitang lumikas dahil sa karahasang may kinalaman sa mga gang, habang tinatayang higit anim na milyong tao, kabilang ang 3.3 milyong bata, ang nangangailangan ng agarang tulong.

Tinataya rin ng UN na mahigit 8,100 katao ang nasawi noong 2025, mas mataas ng 20 porsiyento kumpara noong 2024. Nanatiling sarado sa mga international commercial flight ang paliparan ng kabisera matapos ang mga armadong pag-atake sa mga eroplano noong Nobyembre 2024.

Sa ulat ng Human Rights Watch tungkol sa mga pangyayari noong 2025, naitala ang mga pagpatay, pagdukot, seksuwal na karahasan, at recruitment ng mga bata ng mga armadong grupo. Kabilang sa mga pinakananganganib ang mga dalaga at kabataang babae sa mga lugar na kontrolado ng mga grupong ito, na gumagamit ng karahasan bilang paraan ng pananakot sa mga komunidad.

“Ang mga bata sa Haiti ay kabilang sa may pinakamataas na kaso ng panggagahasa at seksuwal na pang-aabuso, at iba pang mabibigat na paglabag sa karapatan sa buong mundo. Kabilang ang Haiti sa limang bansang may pinakamataas na kaso sa mga kategoryang ito. Karamihan sa mga batang naapektuhan ng matitinding paglabag ay mga babae,” ayon sa HRW.

Kontrolado ng gang

Hindi na lang simpleng kriminal na grupo na kumikilos sa gilid ng lungsod ang mga gang, lumawak na ang kanilang impluwensiya sa malalaking bahagi ng Port-au-Prince, kung saan kontrolado nila ang mga kalsada, nangingikil sa mga negosyo, nagpapatupad ng curfew, at nagpapasya kung sino ang maaaring pumasok o lumabas sa buong mga komunidad.

Tinataya ng UN na kontrolado na ng mga armadong grupo ang hindi bababa sa 80 porsiyento ng kabisera at patuloy pang pinalalawak ang kanilang impluwensiya sa loob at labas ng lungsod.

Iilan lamang na organisadong kriminal na grupo ang may kontrol sa hanay ng mga gang sa Haiti. Kabilang dito ang pinakaprominenteng Viv Ansanm, isang nagkakaisang alyansa ng mga pinakamalalaking gang sa bansa, kabilang ang matagal nang alyansa sa pagitan ng G9 at ilan sa mga dating karibal nito.

Isa pang makapangyarihang armadong grupo ang Gran Grif, na inaakusahang nagsasagawa ng mga nakamamatay na pag-atake sa rehiyon ng Artibonite. Mayroon ding mas maliliit ngunit kasingdelikadong mga kriminal na grupo na pangunahing kumikilos sa Port-au-Prince.

Sa kanilang pakikipaglaban para sa kontrol sa teritoryo, umaasa ang lahat ng grupong ito sa karahasan laban sa mga sibilyan upang panatilihing takot ang mga komunidad at mapanatili ang kanilang kontrol sa lahat ng lugar.

Para sa mga lokal na residente, hindi pulitika ang sukatan ng pagbagsak ng awtoridad sa Haiti kundi ang pang-araw-araw na buhay: kung makakalakad ba papunta sa trabaho nang hindi mabibiktima ng gang, kung may dumating bang gasolina sa kanilang komunidad sa linggong iyon, kung magbubukas ba ang mga paaralan sa susunod na linggo, kung makakapunta ba sila sa ospital, o kung makakatulog ba sila nang tahimik sa gabi nang hindi magigising sa putukan ng baril sa hatinggabi.

Ang tugon ng pandaigdigang komunidad sa pagbagsak ng Haiti ay naging isa pang pinagmumulan ng kawalan ng katiyakan.

Ang multinasyonal na puwersang ipinadala sa Haiti, na kilala bilang Gang Suppression Force (GSF) at pinamumunuan ng Kenya, ay unang inilarawan bilang isang mahalagang pagbabago sa kampanya laban sa mga gang.

Gayunman, dahil sa kakulangan sa pondo, limitadong bilang ng tauhan, at mga pagkaantala, hindi naging sapat ang puwersa upang maging tiyak na tagumpay na inaasahan ng marami. Noong Setyembre 2025, inaprubahan ng UN ang pagbuo ng mas pinalakas na puwersa upang tulungan ang mga awtoridad ng Haiti na mabawi ang kontrol sa lungsod at protektahan ang mga mahahalagang imprastruktura ng bansa.

Ang pagpapalawak ng naturang misyon ay humantong sa mga operasyon laban sa mga gang na nagresulta sa pagkasawi ng hindi bababa sa 1,300 miyembro ng mga armadong grupo mula Disyembre 2025 hanggang Pebrero 2026, ayon sa ulat ng mga opisyal ng UN sa Security Council noong Abril.

Ang pagdami ng mga operasyon laban sa gang ay nagdulot din ng kawalang-katiyakan sa mga sibilyan at, ayon sa HRW, ilang sibilyan ang nasawi dahil sa drone strikes at mga security operation sa masisikip na komunidad kung saan kumikilos ang mga grupo ng kriminal.

Krisis sa pulitika

Iginigiit ng mga analyst at security expert na ang mas malalim na problema ay hindi lamang nakasentro sa mga gang ang kaguluhan sa Haiti. Nanatiling nasa matagal nang krisis sa pulitika ang bansa matapos ang pagpaslang kay Pangulong Jovenel Moïse noong Hulyo 2021 ng isang grupo ng mga dayuhang sundalong bayaran.

Mula noon, paulit-ulit na naipagpapaliban ang mga halalan at sa kasalukuyan ay inaasahang gaganapin sa Agosto 30.

Sa gitna ng matagal na transisyon na ito, nahihirapan ang mga lokal na awtoridad na suportado ng mga dayuhang tagasuporta na gawing lehitimo ang kanilang panunungkulan, habang patuloy namang nag-aakusa sa isa't isa ng katiwalian ang iba’t ibang puwersang pampulitika.

Dahil sa kawalan ng demokratikong gobyerno at kakulangan ng lehitimasyon, nakahanap ng puwang ang mga gang upang palawakin ang kanilang kontrol sa mga lugar na dating kontrolado ng estado.

“Magiging posible lamang ang mga kapani-paniwala at malawak na tinatanggap na halalan kung pagsasamahin ang mas maayos na kondisyon ng seguridad, pakikilahok ng lahat ng sektor, at matibay na suporta ng mga institusyon,” sabi ni Ruiz Massieu.

Gayunpaman, ang pag-oorganisa ng kapani-paniwalang halalan na malaya sa pamimilit habang kontrolado ng mga gang ang mahigit 70 porsyento ng kabisera at iba pang bahagi ng bansa ay tila lalong nagiging salungat sa realidad.

Naging kapansin-pansin din ang pagkadismaya sa loob ng pandaigdigang komunidad sa Haiti, na makikita sa watak-watak na tugon sa pagbagsak na bumabalot sa bansang Caribbean.

Patuloy na sumusuporta ang Estados Unidos, Canada, mga pamahalaan sa Caribbean, at ang United Nations para sa tulong pangseguridad sa Port-au-Prince at nagbabala na ang pagbagsak ng Haiti ay banta sa katatagan ng rehiyon.