Pandaigdigang nuclear arms control, haharap sa pagsubok sa 2026

Ayon sa AFP | 2025-12-22

Ang marupok na pandaigdigang legal na istruktura para sa pagkontrol sa mga sandatang nuklear ay humaharap sa karagdagang mga hadlang sa 2026, na nagpapahina sa mga pananggalang laban sa isang krisis nuklear.

Sa unang kalahati ng taon, dalawang mahahalagang pangyayari ang magaganap: mag-e-expire sa Pebrero 5 ang kasunduang bilateral ng US at Russia na New START; at sa Abril, gaganapin sa New York ang Review Conference (RevCon) ng Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons (NPT) — ang pundasyon ng pandaigdigang istruktura ng seguridad nuklear.

Ang RevCon, na idinaraos tuwing apat hanggang limang taon, ay nilalayong panatilihing buhay ang NPT. Ngunit sa huling dalawang sesyon, nabigo ang 191 bansang lumagda na magkasundo sa isang pinal na dokumento, at inaasahan ng mga eksperto na mauulit ito sa Abril.

“Sa palagay ko, magiging mahirap ang RevCon na ito,” sinabi ni Alexandra Bell, pinuno ng US-based na global security nonprofit na Bulletin of the Atomic Scientists, sa isang online conference na inorganisa ng United Nations noong unang bahagi ng Disyembre.

“Kung pag-uusapan ang kasalukuyang kalagayan at ang malapit na hinaharap ng sistema ng nuclear arms control, malabo ang sitwasyon,” dagdag niya.

Mas matindi ang pananaw ni Anton Khlopkov, direktor ng Russian think-tank na Center for Energy and Security Studies (CENESS), nang sinabi sa parehong kaganapan na “nasa puntong halos tapos na ang pagbuwag ng sistema ng arms control.”

“Dapat tayong maging realistiko sa kasalukuyang kalagayan. Sa tingin ko, pinakamainam na dapat subukan nating panatilihin ang mayroon tayo,” sabi niya.

'Humihinang pananggalang'

“Ang sistema ng nuclear arms control ay unti-unti nang gumuho,” sinabi ni Emmanuelle Maitre ng France’s Foundation for Strategic Research (FRS) sa AFP.

Isang pangunahing hamon ang nakasalalay sa pagbabago ng pandaigdigang ugnayan.

Ang nuclear control ay naitatag sa loob ng mga dekada sa paligid ng Moscow-Washington axis, ngunit ang lumalakas na kapangyarihan ng China at mabilis nitong pag-unlad sa mga teknolohiya ay nagbago sa pandaigdigang larangan, na kasabay nito ay lalong nagiging tensyonado.

“Ang lumalakas na ugnayan sa pagitan ng nuclear at conventional na pwersa at ang pag-usbong ng mga disruptive na teknolohiya … ay nagbago sa tradisyonal na nuclear deterrence tungo sa isang multi-domain na konsepto, lalo na sa isang multipolar na mundo,” ayon kay Hua Han ng Peking University.

"Ang trilateral configuration na ito ay nagdadala ng mas maraming komplikasyong lampas pa sa Cold War-era na bilateral na modelo. Ang lumalawak na kooperasyon ng China at Russia ay lalong nagpapahirap sa mga kalkulasyon ng deterrence, lalo na sa dalawang pangunahing rehiyon: Europa at Asia-Pacific,” dagdag niya, ayon sa tala ng isang kaganapan noong Abril na inorganisa ng Pakistan’s Center for International Strategic Studies.

Isang posibleng resulta ng nagbabagong pandaigdigang sitwasyon ay ang pag-expire ng New START, na nagtatakda ng limitasyon sa mga sandata at may kasamang mga sistema ng inspeksyon.

“Hindi na gumagana ang buong bahagi ng inspeksyon, pati na ang mga babala kapag may inilipat na missile, at iba pa, lahat ng iyon ay nawala. Ang natitira na lamang ay ang boluntaryong pangako na manatili sa mga itinakdang limitasyon,” sabi ni Maitre.

'Kolektibong solusyon'

Ngunit ayon kay Robert Peters ng maimpluwensyang Heritage Foundation, ang pagpapahintulot na mag-expire ang New START ay “nasa interes ng Amerika,” na sumasalamin sa paninindigan ng malaking bahagi ng US strategic community na iwasang itali ng Washington ang sarili nito sa Moscow lamang.

Hanggang ngayon, tumatanggi ang Beijing, na kasalukuyang may mas kaunting armas, sa trilateral na disarmament talks.

“Ang China ang pinakamabilis na lumalaking nuclear power sa mundo. Nagtatayo ito ng 100 bagong warhead kada taon at ngayon ay may mas maraming ICBM (intercontinental ballistic missile) silo kaysa sa mga aktibong Minuteman III silo ng US,” ayon kay Peters sa isang kamakailang online na kaganapan ng International Institute for Strategic Studies.

“Wala namang ginagawa ang New START para tugunan ang isyung iyon,” dagdag niya.

Gayunpaman, ayon kay Maitre, ang pag-expire ng New START ay hindi nangangahulugang dapat asahan ng mundo ang malubhang epekto agad pagsapit ng Pebrero 6.

“Sa Washington at Moscow, may maliit na puwang upang maibalik sa serbisyo ang ilang weapon, ngunit hindi maaaring maging malaki ang bilang nito. May mga bottleneck na magpapabagal sa anumang pagdaragdag,” sabi niya.

Hindi "agad o malubhang maaapektuhan" ang NPT kahit walang pinal na dokumento mula sa RevCon, ayon sa kanya.

Ngunit nagbabala siya na ang kakulangan sa mga pananggalang ay may panganib na iwan ang mundo nang walang sapat na mga diplomatikong kasangkapan upang lutasin ang tensyon.

“Kapag mahina ang NPT, mas mahirap makabuo ng kolektibong solusyon sakaling magkaroon ng krisis.”